Fortran nedir? Ne işe Yarar?
1954'de IBM tarafından üretilen IBM 704 için ilk sürümü
John Backus ve ekibi tarafından geliştirilmiştir. Backus ve ekibi Kasım
1954'de "The IBM Mathematical FORmula TRANslating System: Fortran" isimli
raporu yayınlamışlardır. Fortran ilk yüksek düzey programlama dili olmasa da
1950'deki yüksek programlama dilleri derlenmeden, bir çevirici(interpreter)
yardımıyla çalıştırılıyordu. Bu da makine koduyla yazılan programlardan en
az 10 kat daha yavaş çalışmalarına sebep oluyordu. 1950'lerdeki
bilgisayarlar için hız çok şey ifade ettiğinden yazması zor da olsa makine
kodu bu yüzden hala populerdi. İşte bu noktada Backus ve ekibi hem yüksek
programlama dilleri gibi kolay yazılabilen hem de makine kodunda yazılmış
gibi hızlı çalışan bir programlama dili sözüyle Fortran 'ı tanıttılar.
Fortran 'ı diğer yüksek düzey programlama dillerinden ayıran bir çevirici
yerine bir derleyici(compiler) kullanmasıydı. Program yüksek düzey dilde
yazıldıktan sonra makine koduna çevriliyor ve böylece hız kaybı
engelleniyordu. Her ne kadar ilk derlenebilir yüksek düzey dilin Fortran
olup olmadığı hala tartışma konusu olsa da, Fortran geniş kitleler
tarafından kullanılmış ilk yüksek düzey derlenebilir dildir. İlk Fortran
sürümü Fortran 0 'dır.
Sürümleri
Fortran 0 : İlk Fortran sürümünde hız için esneklikten vazgeçildi. Bu yüzden
ilk sürümde program içindeki tüm değişkenlerin önceden tanımlanması
gerekiyordu.
Fortran I : Ocak 1955'de başlayan çalışmalar Nisan 1957 bitirilerek Fortran
I tanıtıldı. İlk sürümden farklı olarak değişken isimleri 6 karaktere kadar
çıkabiliyordu, veri giriş çıkış sisteminin düzeni değiştirilmişti. Ayrıca if
ve do ifadeleri içeriyordu. Daha önceleri tekrarlama işlemi için özyineleme(recursion)
kullanılırken do ifadesi sayesinde fonksiyon içinde yineleme(iteration)
işlemi gerçekleştirildi. Fortan I 'deki değişken isimleri I,J,K,L,M,N ile
başlıyordu. Bunun sebebi de o zamanki bilgisayarların bilimsel çalışmlarında
kullanıldığından ve bilim insanlarının denklemlerinde değişken olarak bu
harfleri çok kullanmalarından kaynaklanıyordu.
Fortran II : 1958 baharında tanıtılan Fortran II, Fortran I 'deki bir çok
hatayı düzeltiyordu. Getirdiği en önemli yenilik alt-programların ayrı ayrı
derlenebilmesini sağlamaktı. Böylece alt-programda yapılan küçük bir değişim
için tüm programı yeniden derlemek yerine, sadece alt-programın derlenmesi
sağlandı. Bu zor olan ve genellikle makine hatası sonucu yarıda kalan
derleme işlemine büyük bir kolaylık sağladı.
Fortran III : Fortan III tasarlanmasına rağmen asla geniş bir kullanım alanı
bulamadı.
Fortran IV : 1960 ve 1962 yıllarında gelişmiş olan Fortran IV zamanın en
geniş alanda kullanılmış programlama dili oldu. 1966'da Fortran 66 adı
altında standart haline geldi(ANSI, 1966). Fortran IV büyük bakıma Fortran
II 'nin gelişmiş haliydi. En önemli değişikliği mantıksal if ifadesi ve
fonksiyonlara başka fonksiyonların parametre olarak aktarılabilmesiydi.
Fortran 77 : Fortran IV 'e ek olarak string işleme, mantıksal döngüler ve if
ifadesine else ifadesi eklenmişti.
Fortran 90 : Fortran 77 'den epey farklı özellikleri vardır. En belirgin
özelliği diziler için dinamik olarak yer ayrımının yapılabilmesidir. Ayrıca
Case, Exit, Cycle, gibi yeni ifadeler eklenmiştir. Bir modul ünitesi
eklenmiştir. Bu moduller Private veya Public ulaşım iznine sahip veri ve
fonksiyon saklayabilmektedir. Ayrıca Fortran 77 'de olan bazı özelliklerde
yeni sürümden çıkarılmıştır. Fortran 90 ile birlikte FORTRAN olan yazım
şekli Fortran olarak değiştirilmiştir.
Fortran 95 : Fortran 95 ile dil hala evrimini devam ettirmektedir.. |